Tổng Thống Donald Trump và Tổng Thống Zelensky ( Nguồn Vnexpress ).

Kế hoạch hòa bình do Mỹ đề xuất cho xung đột Ukraine đang khiến nhiều nước trong NATO lo ngại về mức độ cam kết của Washington đối với liên minh, khi bản dự thảo này chứa nhiều điều khoản được đánh giá là có lợi cho Nga. Việc Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio vắng mặt tại cuộc họp ngoại trưởng NATO ngày 3/12 càng làm dấy lên câu hỏi về ưu tiên chiến lược của Mỹ. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1999 một ngoại trưởng Mỹ không tham dự sự kiện này.

Trong bối cảnh đó, đặc phái viên Nhà Trắng Steve Witkoff liên tục đến Moskva để đàm phán, nhưng chưa từng tới Ukraine, khiến châu Âu càng thêm lo lắng. Chi tiết kế hoạch hòa bình và bản ghi âm cuộc gọi bị rò rỉ giữa ông Witkoff và cố vấn Điện Kremlin càng củng cố quan điểm rằng Washington đang chú trọng cải thiện quan hệ với Nga hơn là duy trì liên minh xuyên Đại Tây Dương. Hai điểm gây tranh cãi lớn nhất là việc kế hoạch thừa nhận Nga gần như là bên chiến thắng và buộc Ukraine phải nhượng bộ nhiều điểm chiến lược, đồng thời mô tả Mỹ như một bên trung gian chứ không phải thành viên của NATO.

Phản ứng từ châu Âu khá gay gắt. Nhiều quan chức mô tả đây là kế hoạch “trừng phạt Ukraine và thưởng cho Nga”. Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk cho rằng dự thảo này “không thể chấp nhận được”, trong khi các nước khác bày tỏ sự khó hiểu khi NATO chỉ biết thông tin qua truyền thông. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng đã liên lạc với Tổng thống Trump, nhấn mạnh việc duy trì các đảm bảo an ninh cho Kiev.

Hoài nghi tiếp tục gia tăng khi ngày càng nhiều thông tin cho thấy Mỹ đang tiếp cận vấn đề theo hướng ngắn hạn, chỉ tập trung tạo ra một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, trong khi châu Âu lo ngại nguy cơ xung đột mở rộng và cảm thấy Mỹ đang rút khỏi khu vực. Các chuyên gia cảnh báo kế hoạch này có thể gây chia rẽ trong NATO, đặc biệt nếu cho phép Nga tái gia nhập G7 hoặc thúc đẩy hợp tác kinh tế rộng hơn, điều mà nhiều nước châu Âu coi là hành động "bỏ qua" việc Nga phát động chiến dịch quân sự.

Những lo ngại chiến lược được đặt ra trong nhiều kịch bản giả định. Một kịch bản cho rằng nếu Nga tấn công Estonia sau khi chiến thắng tại Ukraine và Mỹ từ chối can thiệp, NATO có thể tan rã vì không thực hiện được cam kết phòng thủ chung. Một tình huống khác liên quan đến Hành lang Suwałki – điểm trọng yếu nối Ba Lan và Litva. Nếu Nga tấn công và Mỹ không đáp trả, vai trò cốt lõi của NATO sẽ bị đặt dấu hỏi lớn.

Trong khi đó, Nga khẳng định họ không có ý định tấn công bất kỳ quốc gia NATO nào, cho rằng các cáo buộc từ phương Tây là “phi lý”, đồng thời nhấn mạnh ngân sách quốc phòng của Mỹ cao hơn Nga rất nhiều lần. Tuy vậy, những lo ngại tại châu Âu về tương lai của liên minh và nguy cơ bị bỏ rơi đang ngày càng tăng.