Giá dầu mở cửa phiên châu Á ngày 02/03 bằng một cú nhảy dựng đứng. Chỉ trong ít phút đầu giao dịch, dầu thô đã tăng hơn 8% khi thị trường bắt đầu tính đến kịch bản xung đột Mỹ – Iran vượt khỏi tầm kiểm soát và nguồn cung bị bóp nghẹt.

WTI có lúc tăng 5,55 USD, tương đương hơn 8%, lên 72,57 USD/thùng vào 18h41 theo giờ ET. Brent – chuẩn tham chiếu toàn cầu – cũng leo thêm 6,54 USD, gần 9%, lên 79,41 USD/thùng. Đó là phản ứng rất “thị trường”: khi rủi ro địa chính trị bùng phát, dầu gần như luôn là tài sản biến động đầu tiên.

Cú sốc lần này đến sau loạt không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, khiến Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei cùng nhiều quan chức cấp cao thiệt mạng. Khoảng trống quyền lực tại quốc gia sản xuất dầu lớn thứ tư của OPEC lập tức trở thành dấu hỏi lớn: ai sẽ điều hành, và Tehran sẽ phản ứng ra sao?

Trong ngắn hạn, mọi ánh mắt đổ dồn về Eo biển Hormuz – “nút cổ chai” của thương mại dầu mỏ toàn cầu. Nếu tuyến vận tải này bị gián đoạn kéo dài, thị trường sẽ không chỉ đối mặt với cú sốc tâm lý mà còn là vấn đề nguồn cung thực sự.

Nhóm phân tích của UBS do ông Henri Patricot dẫn đầu cho rằng hai yếu tố then chốt trong vài ngày tới sẽ là tốc độ khôi phục lưu lượng tàu qua Hormuz và mức độ đáp trả của Iran. Chỉ cần một trong hai biến số này đi theo hướng tiêu cực, giá dầu có thể còn nhiều dư địa tăng.

Tổng thống Donald Trump tuyên bố các hoạt động quân sự sẽ tiếp diễn cho đến khi Mỹ đạt được toàn bộ mục tiêu. Dù vậy, ông cũng cho biết Iran đã bày tỏ mong muốn đàm phán và ông sẵn sàng đối thoại. Thông điệp “vừa cứng rắn vừa để ngỏ” này khiến thị trường phần nào bớt hoảng loạn, vì nó mở ra khả năng hạ nhiệt để tránh một cú sốc nguồn cung kéo dài. Ông Trump nói với The Atlantic rằng ông sẽ trao đổi với phía Iran, đồng thời chia sẻ với CNBC rằng chiến dịch đang “diễn ra nhanh hơn dự kiến”.

Ở thực địa, các hãng vận tải dường như không chờ đợi thêm tín hiệu chính trị. Theo Rystad Energy, lưu lượng tàu chở dầu qua Hormuz gần như đã tạm dừng khi các công ty chủ động áp dụng biện pháp phòng ngừa. Ông Matt Smith của Kpler mô tả tình hình khá rõ: tàu chở dầu đang tụ lại gần khu vực này, nhưng chưa chiếc nào dám đi qua – một dấu hiệu cho thấy mức độ lo ngại không hề nhỏ.

Dữ liệu của Kpler cho thấy trong năm 2025, trung bình hơn 14 triệu thùng/ngày đi qua Hormuz, tương đương khoảng một phần ba lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển toàn cầu. Phần lớn trong số đó hướng về châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể lan rộng ra toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng.

Barclays cảnh báo giá Brent có thể lên 100 USD/thùng nếu an ninh Trung Đông tiếp tục xấu đi. UBS thậm chí không loại trừ kịch bản gián đoạn nghiêm trọng đẩy giá giao ngay vượt 120 USD/thùng. Theo chuyên gia Amarpreet Singh của Barclays, điều khó nhất lúc này là dự đoán cách cuộc xung đột sẽ kết thúc – và trong khi chờ đợi, thị trường buộc phải định giá theo kịch bản xấu nhất.

Ngoài rủi ro tại Hormuz, bản thân nguồn cung từ Iran cũng đứng trước nguy cơ suy giảm. Ông Andy Lipow của Lipow Oil Associates lưu ý rằng bất ổn quyền lực, khả năng đình công tại các mỏ và cảng xuất khẩu có thể khiến sản lượng 3,3 triệu thùng/ngày của Iran bị ảnh hưởng đáng kể. Trong một thị trường vốn đã nhạy cảm, chỉ cần một phần trong số đó bị gián đoạn cũng đủ để giữ giá dầu ở vùng cao trong thời gian tới.