Thị trường tài chính toàn cầu mở tuần trong trạng thái căng như dây đàn. Cổ phiếu đồng loạt đỏ lửa, trong khi dầu và vàng bật tăng mạnh khi xung đột ở Trung Đông bất ngờ leo thang.

Tại châu Á, chứng khoán mất khoảng 1,3%. Hợp đồng tương lai Dow Jones có lúc giảm hơn 350 điểm trước khi thu hẹp đà rơi. Tâm lý phần nào dịu lại sau khi Tổng thống Donald Trump nói với New York Times rằng ông sẵn sàng cân nhắc dỡ bỏ trừng phạt nếu ban lãnh đạo mới của Iran thể hiện lập trường thực tế hơn. Wall Street Journal cũng đưa tin Tehran đang phát tín hiệu muốn nối lại đàm phán với Washington. Những thông tin này giúp thị trường bớt hoảng loạn, nhưng chưa đủ để đảo chiều xu hướng.

Trên thị trường năng lượng, giá dầu Brent có thời điểm vọt tới 13% trước khi hạ nhiệt. Nguyên nhân không có gì khó đoán: nguy cơ gián đoạn tại Eo biển Hormuz – điểm trung chuyển của khoảng 20% dòng chảy dầu toàn cầu. Chỉ cần tuyến đường này tắc nghẽn, thị trường dầu mỏ lập tức rơi vào trạng thái báo động.

Giới đầu tư vì thế dõi mắt về Hormuz từng giờ. Khi khẩu vị rủi ro co lại, tài sản trú ẩn được săn đón. Hợp đồng vàng tương lai tăng hơn 2%, lên quanh 5.360 USD/oz, dù đã rời đỉnh trong phiên. Đồng USD tăng không bền, còn trái phiếu Chính phủ Mỹ cũng đánh mất mức tăng ban đầu khi nhà đầu tư cân nhắc giữa nhu cầu trú ẩn và áp lực lạm phát tiềm ẩn từ giá năng lượng.

Ông Adam Hetts từ Janus Henderson cho rằng thị trường hiện vẫn đang đặt cược vào kịch bản xung đột ở mức giới hạn, với tác động có thể kiểm soát nếu căng thẳng không kéo dài. Nhưng ông cũng nhắc lại điều quen thuộc trong những giai đoạn bất định cao: đa dạng hóa danh mục và giữ tầm nhìn dài hạn quan trọng hơn việc cố đoán từng nhịp sóng ngắn.

Vấn đề là thị trường bước vào cú sốc này khi nền tảng vốn đã mong manh. Cổ phiếu toàn cầu trước đó bị rung lắc vì lo ngại liên quan đến AI, rủi ro trên thị trường tín dụng và mặt bằng định giá cao kỷ lục. Nay, thêm biến số địa chính trị từ Iran và khu vực lân cận – yếu tố có thể làm gián đoạn vận tải, đẩy chi phí bảo hiểm tăng vọt và ảnh hưởng trực tiếp đến giá dầu, lạm phát. Tháng trước, cổ phiếu Mỹ đã ghi nhận mức giảm mạnh nhất kể từ tháng 4, nên tâm lý càng nhạy cảm.

Một số chuyên gia ước tính nếu Hormuz bị phong tỏa hoàn toàn, giá dầu có thể leo lên 108 USD/thùng. Dữ liệu theo dõi tàu biển cho thấy lưu lượng tàu chở dầu qua khu vực này gần như đình trệ, trong khi đã có ba tàu bị tấn công gần cửa Vịnh Ba Tư. Chỉ riêng những tín hiệu đó cũng đủ khiến giới giao dịch nâng mức cảnh báo rủi ro nguồn cung.

Ông Josh Gilbert của eToro nhận xét, lịch sử cho thấy các cú sốc địa chính trị thường gây phản ứng mạnh ban đầu ở dầu và vàng, nhưng có thể nhanh chóng hạ nhiệt nếu tình hình được kiểm soát. Dù vậy, chừng nào chưa có dấu hiệu hạ nhiệt rõ ràng, biến động lớn trên dầu, vàng, tiền tệ và cổ phiếu vẫn là kịch bản dễ thấy trong tuần tới.

Các chiến lược gia tại Barclays tỏ ra thận trọng hơn. Theo ông Ajay Rajadhyaksha, nhà đầu tư đã quen với việc các căng thẳng địa chính trị sớm lắng xuống, nhưng lần này rủi ro kéo dài không thể xem nhẹ – đặc biệt nếu xuất hiện thương vong phía Mỹ, các cuộc tấn công nhằm vào lãnh đạo Iran hoặc gián đoạn kéo dài ở Hormuz. Ông cho rằng tỷ lệ rủi ro – lợi nhuận hiện chưa đủ hấp dẫn để vội vàng “bắt đáy”; cơ hội rõ ràng hơn có thể chỉ xuất hiện nếu S&P 500 điều chỉnh trên 10%.

Căng thẳng địa chính trị vì thế đến vào đúng thời điểm nhạy cảm. Trước khi dầu tăng sốc, dữ liệu PPI của Mỹ đã nóng hơn dự báo, làm dấy lên lo ngại áp lực giá cả quay trở lại. Nếu giá dầu duy trì ở mức cao, triển vọng trái phiếu Mỹ sẽ càng phức tạp: nhu cầu trú ẩn có thể kéo lợi suất xuống trong ngắn hạn, nhưng lạm phát cao hơn rốt cuộc sẽ gây sức ép ngược trở lại.

Theo ông Dilin Wu từ Pepperstone, ngay cả khi Hormuz không chính thức bị đóng, việc tàu thuyền phải đổi tuyến và phí bảo hiểm tăng mạnh cũng đủ để siết chặt nguồn cung. Điều đó đồng nghĩa với một cú hích lạm phát mới cho kinh tế toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, nhiều nhà quản lý quỹ có thêm lý do để hạ tỷ trọng cổ phiếu và tăng nắm giữ tài sản an toàn. Khi định giá trên thị trường cổ phiếu và tín dụng vẫn ở mức cao, việc giảm rủi ro trở nên “dễ chấp nhận” hơn.

Như ông Dec Mullarkey của SLC Management nhận xét, mọi thứ đang diễn ra vào thời điểm nhà đầu tư vốn đã dè dặt hơn. Thị trường Mỹ trước đó nhạy cảm với rủi ro công nghệ và tín dụng, nên triển vọng giá hàng hóa cao hơn có thể là mồi lửa cho một vòng bán tháo mới nếu khẩu vị rủi ro tiếp tục co hẹp.